Zarówno witamina D i selenometionina obniżały poziom przeciwciał i poprawiały funkcje tarczycy u młodych polaków z Hashimoto – Opis badania

Pieczarki oraz grzyby zwłaszcza suszone na słońcu są źródłem witaminy D w żywności

Pieczarki oraz grzyby zwłaszcza suszone na słońcu są źródłem witaminy D w żywności

Kolejna praca naszych polskich naukowców z Katowic z SUM (Śląski Uniwersytet Medyczny) została przeprowadzona, tym razem na grupie młodych mężczyzn. Praca ta, podobnie jak ta przeprowadzona na młodych polkach ze śląska jest ciekawa tym bardziej, że w tym badaniu uwzględniono wyłącznie mężczyzn. Ma to swoje plusy dlatego, że w badaniach dotychczas przeprowadzonych badano tylko kobiety lub kobiety z mężczyznami. Kobiety znacznie częściej chorują na Hashimoto, aczkolwiek już coraz częściej choroba ta rozwija się u mężczyzn.

Polacy są niedożywieni witaminą D i selenem

Choć Polacy są populacją w której spożycie jodu dzięki jodowaniu soli jest na poziomie odpowiednim to niestety dwa równie ważne składniki dla funkcjonowania tarczycy są w deficycie. Witamina D pomimo tego, że jest syntetyzowana w skórze pod wpływem padających na nią promieni słonecznych jest stwierdzana w niedostatecznej ilości u większości populacji. Nawet sezon letni, który faktycznie związany jest z wyższym jej poziomem we krwi nie zapewnia prawidłowego jej poziomu. Innymi słowy, nawet w lato możemy mieć tej witaminy zbyt mało.

Przeprowadzone przez Kłapcińską i wsp. (2005) oraz Ambroziaka i wsp. (2017) badania wskazują na niedostateczne spożycie selenu i deficyt tego składnika u Polaków. Selen jest składnikiem szczególnie ważnym dla pacjentów Hashimoto jako że działa przeciwzapalnie i przeciwutleniająco oraz bierze bezpośredni udział w wytwarzaniu hormonów tarczycowych. Wchodząc w skład selenoproteinaz chroni tarczycę przed szkodliwym działaniem nadtlenku wodoru powstającego naturalnie w metabolizmie jodu.

W oddzielnym wpisie przedstawiłem wyniki pracy naszych naukowców ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach (SUM), którzy przeprowadzili badanie na młodych kobietach w wieku 20-45 lat z prawidłowo funkcjonującą tarczycą i Hashimoto. Obie grupy suplementowały witaminę D w ilości 4000 jednostek dziennie z czego jedna grupa dodatkowo otrzymywała selenometioninę w ilości 200 µg/dziennie. Zanotowano spadek poziomu przeciwciał anty-TPO i anty-Tg o 38,5% oraz 21,5% w grupie otrzymującej kombinację dwóch składników i spadek o 33,8% i 22% w grupie otrzymującej tylko witaminę D. Połączenie selenometioniny i witaminy D u pacjentów z deficytem tych składników dało lepsze rezultaty niż zastosowanie samej witaminy D.

Opis badania

Badani i kryteria

W badaniu wzięli udział mężczyźni w młodym wieku (20-50 lat) z niedawno zdiagnozowaną i nieleczoną autoimmunologiczną chorobą zapalną tarczycy Hashimoto.

Kryteriami przydziału do badania były:

  • Poziom przeciwciał anty-TPO przekraczający 100 U/ml,
  • Zredukowana echogeniczność miąższu tarczycy w badaniu ultrasonograficznym,
  • Poziom tyreotropiny TSH 0,4-4,0 mU/L,
  • Poziom wolnej T3 i T4 w zakresie normalnym.

Kryteriami wykluczającymi z badania były:

  • Pozytywny wynik na poziom przeciwciał skierowanych wobec receptorów TSH,
  • Inne choroby autoimmunologiczne lub endokrynne,
  • Chroniczne procesy zapalne,
  • Zawał mięśnia sercowego lub wylew w ciągu 3 miesięcy poprzedzających rozpoczęcie badania,
  • Zaburzenia funkcji nerek lub wątroby,
  • Brak historii leczenia glukokortykoidami i innymi lekami immuno-supresyjnymi,
  • Brak historii leczenia lekami wpływającymi na aktywności osi przysadka-podwzgórze-tarczyca,
  • Leczenie innymi lekarstwami w przeciągu 12 tygodni poprzedzającymi rozpoczęcie badania.

Schemat badania oraz wyniki

Badanych mężczyzn podzielono na dwie grupy:

  • Grupę przyjmującą witaminę D 4000 jednostek międzynarodowych (j.m.) dziennie (n=20),
  • Grupę przyjmującą selenometioninę 200 mikrogram dziennie (n=17).

Badane wskaźniki oraz ich znaczenie można przeczytać we wpisie opisującym oddzielne badanie Krysiak i wsp. (2018) przeprowadzonego na młodych kobietach.

Hashimoto, witamina D lub selenometionina u mężczyzn, Polaków. Wyniki badania

Zastosowana suplementacja po 6 miesiącach w obu grupach doprowadziła do zmniejszenia poziomu przeciwciał anty-TPO oraz anty-Tg oraz poprawy wydajności wydzielniczej tarczycy. W żadnej z grup nie zaobserwowano za to zmian w poziomie TSH i wolnych hormonów tarczycowych. Poziom anty-TPO i anty-Tg obniżył się po ~26% w grupie przyjmującej witaminę D. Grupa przyjmująca selenometioninę po 6 miesiącach miała obniżone te przeciwciała o kolejno 26% i 27%. Wskaźnik wydajności wydzielniczej tarczycy w obu grupach wzrósł o 11,1% i 10,2% kolejno w grupie otrzymującej wit. D i grupie otrzymującej selenometioninę.

Grupa przyjmująca selenometioninę zwiększyła wartość wskaźnika SPINA-GD (o 11,7%) co oznacza zwiększenie aktywności dejodynaz. Enzymów uczestniczących w metabolizmie tarczycy i syntezie hormonów tarczczycowych.

Grupa przyjmująca witaminę D zwiększyła poziom wit. D we krwi z 25 ng/ml do 42 ng/ml. Podobnie jak się obserwuje w innych badaniach, terapeutyczny efekt podawanej witaminy D był większe w tej grupie pacjentów, którzy mieli niższy poziom witaminy D we krwi w porównaniu do tych, których poziom mieścił się w zakresie normalnym (powyżej 30 ng/ml). Im większy niedobór witaminy D u pacjenta z choroba Hashimoto, tym lepszych rezultatów wobec poziomu przeciwciał można się u niego spodziewać. W grupie przyjmującej tylko selenometioninę efekt terapeutyczny suplementu na poziom przeciwciał był niezależny od poziomu witaminy D u badanych.

Dyskusja

Zastosowana suplementacja witaminą D w ilości 4000 j.m. lub selenometioniną w dawce 200 g/g u młodych mężczyzn z nowo zdiagnozowanym Hashimoto wcześniej nie leczona wydaje się bezpieczna. Szczególnie pozytywne efekty mogą uzyskać Ci pacjenci z wysokim poziomem przeciwciał i z niższym poziomem witaminy D we krwi.

Poziom przeciwciał przeciwtarczycowych koreluje z ryzykiem rozwinięcia stałej niedoczynności tarczycy [Chaker i wsp. 2017]. Stąd pacjenci zdiagnozowani mogą wraz z lekarzem prowadzącym rozważyć zastosowanie suplementacji wit.D lub selenometioniną celem redukcji poziomu przeciwciał anty-TPO oraz anty-Tg. Szczególną uwagę na suplementację witaminą D powinni zwrócić pacjenci z poziomem witaminy D suboptymalnym (<30 ng/ml) oraz niedoborem (<20 ng/ml). Pacjenci z poziomem normalnym (>30 ng/ml) większe korzyści mogą uzyskać z suplementacji selenometioniną, której efekt na poziom przeciwciał jest niezależny od poziomu witaminy D we krwi. W publikacji Holick i wsp. (2011) autorzy wskazują na wyniki badań epidemiologicznych z których wynika, że poziom witaminy D we krwi przekraczający 30 ng/ml zmniejsza ryzyko rozwinięcia chorób autoimmunologicznych. Heaney natomiast wskazuje na poziom 40-52 ng/ml jako poziom zapewniający prawidłowe funkcjonowanie organizmu podczas gdy z badania Mirhosseini i wsp. (2017) wynika, że poziom warty uzyskania to nie mniej niż 50 ng/ml. Pludowski i wsp. (2017) wskazują na górny bezpieczny poziom wit. D wynoszący 60 ng/ml.

Obecnie trudno powiedzieć jaki efekt terapeutyczny miałoby zastosowanie jednoczesnej suplementacji witaminą D i selenometioniną na mężczyznach z tego względu, że takich jeszcze nie przeprowadzono. Na podstawie wyników suplementacji łączonej zastosowanej na kobietach (Krysiak i wsp. 2018) można sugerować, że efekty byłyby addytywne. Połączenie suplementacji doprowadziłoby prawdopodobnie do wzrostu indeksu SPINA-GD czyli aktywności dejodynaz, należących do selenoprotein. Wskaźnika, którego poprawę zaobserwowano tylko w grupie otrzymującej selenometioninę. Poprawa wskaźnika SPINA-GD po zastosowanej suplementacji selenometioniną, ale nie witaminą D wskazują na poprawę odżywienia tym składnikiem u badanych. Z pracy Kłapcińska i wsp. (2005) wiemy, że mieszkańcy górnego śląsku spożywają ten składnik w zbyt małej ilości.

Trudno stwierdzić, czy efekt zastosowanej suplementacji na mężczyznach z niedoborem jodu byłby podobny. Polacy, dzięki jodowaniu soli spożywają odpowiednią jego ilość w diecie. Metabolizm tarczycy wymaga jodu, natomiast jego deficyt mógłby zahamować terapeutyczne działanie selenu i witaminy D. Innym pytaniem na które warto odpowiedzieć, to czy efekty terapeutyczne zaobserwowano by u mężczyzn leczących się lewotyroksyną. Obecnie wiemy, że połączenie wit.D lub selenometioniny z lewotyroksyną u kobiet dawało pozytywniejsze rezultaty niż monoterapie.

Podsumowanie

Zastosowana suplementacja u nowo zdiagnozowanych, młodych pacjentów zarówno witaminą D w ilości 4000 j.m. jak i selenometioniną w ilości 200 µg na dzień w czasie 6 miesięcy poprawiły poziom przeciwciał i wydajność wydzielniczą tarczycy. Badana grupa miała zbyt niski poziom witaminy D we krwi oraz niedostateczne spożycie selenu w diecie. Grupa przyjmująca selenometioninę zwiększyła aktywność ważnych dla metabolizmu tarczycy dejodynaz. Poziom witaminy D we krwi z niedostatecznego wzrósł do normalnego tylko w grupie przyjmującej witaminę D. Spadek poziomu przeciwciał w grupie przyjmującej selenometioninę był niezależny od poziomu witaminy D u badanych. Natomiast w grupie otrzymującej witaminę D spadek poziom przeciwciał przeciwtarczycowych był zależne od jej poziomu i był tym większy, im początkowy jej poziom był niższy u badanych mężczyzn. Większą korzyść z suplementacji witaminą D mogą otrzymać Ci pacjenci, który mają większy jego niedobór we krwi. Natomiast w przypadku pacjentów z prawidłowym jej poziomiem, większą korzyść mogą oni uzyskać z suplementacji selenometioniny.

Odwołania

Ambroziak U, Hybsier S, Shahnazaryan U, Krasnodębska-Kiljańska M, Rijntjes E, Bartoszewicz Z et al.: Severe selenium deficits in pregnant women irrespective of autoimmune thyroid disease in an area with marginal selenium intake. J Trace Elem Med Biol 2017;44:186– 91.

Chaker L, Bianco AC, Jonklaas J, Peeters RP. Hypohyroidism. Lancet. 2017 Sep 23;390(10101):1550-1562. doi: 10.1016/S0140-6736(17)30703-1. Epub 2017 Mar 20.

Heaney RP. Toward a physiological referent for the vitamin D requirement. J Endocrinol Invest. 2014 Nov;37(11):1127-30. doi: 10.1007/s40618-014-0190-6. Epub 2014 Oct 12.

Holick MF, Binkley NC, Bischoff-Ferrari HA et al. Evaluation, the treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011 Jul;96(7):1911-30. doi: 10.1210/jc.2011-0385. Epub 2011 Jun 6.

Kłapcińska B, Poprzecki S, Danch A, Sobczak A, Kempa K: Selenium levels in blood of Upper Silesian population: evidence of suboptimal selenium status in a significant percentage of the population. Biol Trace Elem Res 2005;108:1–15.

Krysiak R, Kowalcze K, Okopien B. Selenomethionine potentiates the impact of vitamin D on thyroid autoimmunity in euthyroid women with Hashimoto’s thyroiditis and low vitamin D status. Pharmacological Reports (2018).

Krysiak R, Szkróbka W, Okopień B. The effect of vitamin D and selenomethionine on thyroid antibody titers, hypothalamic-pituitary-thyroid axis activity and thyroid function tests in men with Hashimoto’s thyroiditis: A pilot study. Pharmacol Rep. 2018 Oct 24;71(2):243-247. doi: 10.1016/j.pharep.2018.10.012.

Lizis-Kolus, Katarzyna. 2015. Ocena wpływu niedoboru witaminy D na przebieg choroby Hashimoto u chorych w województwie świętokrzyskim. Biblioteka Medyczna Uniwersytetu Jagiellońskiego- Collegium Medicum. oai:dl.cm-uj.krakow.pl:4036

Mirhosseini N, Brunel L, Muscogiuri G, Kimball S. Physiological serum 25-hydroxyvitamin D concentrations are associated with improved thyroid function-observations from a community-based program. Endocrine. 2017 Dec;58(3):563-573. doi: 10.1007/s12020-017-1450-y. Epub 2017 Oct 24.

Pludowski, et al., Vitamin D supplementation guidelines, J. Steroid Biochem. Mol. Biol. (2017), http://dx.doi. org/10.1016/j.jsbmb.2017.01.021