Liczba ludzi cierpiących na dolegliwości przewodu pokarmowego zwiększa się z każdym rokiem z czego jedną z przyczyn może być wzrost ilości potencjalnie szkodliwych czynników środowiskowych, z którymi nasz układ odpornościowy musi sobie radzić każdego dnia. Zaburzeniom czynnościowym przewodu pokarmowego towarzyszy uczulenie na jeden produkt lub więcej – co obserwujemy zwłaszcza u cierpiących na zespół jelita drażliwego. Produkty zawierające chili, fruktozę oraz fruktany często prowadzą u nich do objawów jelitowych, stąd zasadne jest usunięcie ich z diety dla poprawy samopoczucia, zdrowia jelit i całego organizmu [1].

Chili

To ostra papryka, a także wszelkie chrupki i produkty, w których najczęściej nośnikiem ostrego smaku jest znajdująca się w ostrej papryce kapsaicyna. Związek ten w czystej swojej postaci jest najostrzejszą substancją na świecie. Ciepło i ból odczuwany po spożyciu ostrej żywności wynika z łączenia się kapsaicyny z receptorem TRPV1 – efekty tego połączenia cierpiący na zespół jelita drażliwego odczuwają intensywniej niż osoby zdrowe. Receptor TRPV1 mogą stymulować też kwasy [1] stąd przypuszczenie, że produkty kwaśne jak owoce cytrusowe też mogą powodować ból. Aczkolwiek – to jest moja sugestia – sprawdź sam na sobie.

Fruktoza

Z chemicznego punktu widzenia fruktoza jest pojedynczą cząsteczką cukru, podobnego nieco do glukozy znajdującej się w naszej krwi. Fruktozę nazywa się też cukrem owocowym, bo to właśnie w owocach znajdziemy ją w największych ilościach z produktów naturalnych. Z powodu pewnych błędów w interpretowaniu badań z użyciem fruktozy jak indeks glikemiczny oraz jej metabolizmu w organizmie, jej czystą, krystaliczną postać dostępną w sklepach zaleca się cukrzykom. Niestety, spożywanie fruktozy w postaci krystalicznej jest szkodliwe dla wszystkich. Eliminacja fruktozy z diety jest jednym ze składników usuwanych w diecie FODMAP, obecnie najskuteczniejszej w leczeniu IBS bo skutecznej już w 75% przypadków [2]. W innym badaniu, przeprowadzonym na pacjentach z podejrzeniem IBS stwierdzono, że ponad 1/3 z nich tak naprawdę cierpiała na nietolerancję fruktozy [3]. Sugeruje to, że fruktoza jest składnikiem mogącym odpowiadać za nieprzyjemne odczucia ze stron przewodu pokarmowego nawet u ludzi zdrowych, gdzie z powodu problemów w diagnozie chorób przewodu pokarmowego dochodzi do błędnych diagnoz lub wydłużenia procesu identyfikacji przyczyny objawów zgłaszanych przez pacjenta.

Fruktoza i jej rola w żywieniu oraz technologii żywności zdecydowanie zasługują na oddzielną pracę z powodu poważnych nieporozumień związanych z jej spożyciem i wpływem na zdrowie człowieka. Zdecydowanie konieczne jest zawarcie informacji o syropie glukozowo-fruktozowym (wykorzystywanym jako tani, słodki dodatek do produktów, a zwłaszcza napojów słodzonych), który dostając się do naszego ciała silnie obciąża go czyniąc go szkodliwym dla wszystkich [4]. Podobnie wygląda sytuacja z cukrem stołowym zbudowanym z połączonej fruktozy i glukozy [5]. Dużą ilość fruktozy znajdziemy również w miodzie pszczelim – który, paradoksalnie, może być dobrym, zdrowym dodatkiem do diety dzięki zawartości związkom wpływającym pozytywnie na gospodarkę glukozowo-insulinową [6]

Fruktany

Są polimerami fruktozy, czyli związkami złożonymi z połączonych pojedynczych cząsteczek fruktozy w jedność, w postaci której rośliny magazynują energię. Inną formą tworzenia zapasów energetycznych przez rośliny jest skrobia (np. ziemniaczana) lub sacharoza (np. cukier trzcinowy) zbudowane z połączonych ze sobą cząsteczek glukozy. Do fruktanów należy także inulina, którą jako włókno pokarmowe (błonnik) można kupić w sklepach ze zdrową żywnością. Fruktany znajdziemy przede wszystkim w zbożach. A także w czosnku, czosnku askalońskim, cebuli szczypiorkowej, brukselce, kapuście, brokułach, pistacjach, karczochu zwyczajnym czy cykorii. Jeśli jesteś osobą dobrze tolerującą fruktany, odstawianie tych produktów jest zbędne – byłaby to naprawdę duża strata dla ciebie. Fruktany mogą być rozkładane przez bakterie jelitowe do fruktozy, a ze względu na znajdującą się w ścianie jelita cienkiego fruktokinazę C, fruktoza oraz fruktany mogą prowadzić do stanu zapalnego jelita oraz zwiększać nadmiernie przepuszczalność jelitową.

Rozszczelnienie jelita jest potęgowane również przez właściwość fruktozy do obniżania ekspresji klaudyny 4 – jednego z kilkudziesięciu białek wchodzących w skład tzw. ciasnych połączeń regulujących przepuszczalność jelitową. Bardziej odczują to otyli, gdyż ich skład bakterii jelitowych różni się od mikrobioty ludzi o prawidłowej masie ciała (ponieważ bakterie osób otyłych w większym stopniu rozkładają fruktany do fruktozy)[7]. Z drugiej strony, fruktany wykazują pozytywne działanie u osób niewrażliwych, dlatego warto je spożywać, jeśli nie oddziałują negatywnie na Ciebie. Jeśli reagujesz źle na pełnoziarniste produkty zbożowe i wydaje Ci się że jesteś uczulony na gluten, spróbuj chleba białego – może to tylko fruktany, zwłaszcza, gdy inne malabsorpcje i przyczyny dolegliwości (jak IBS) wykluczono [4].

Wskazówki praktyczne

Niestety nietolerancję na fruktany trudno zdiagnozować, lecz na fruktozę już łatwiej – poprzez test oddechowy (nie jest to dokładnie miarodajny wynik odnośnie wielkości nietolerancji czy objawów, aczkolwiek pozwala ją wskazać). Jeśli podejrzewasz nietolerancję tych składników, najlepiej jest usunąć je z diety i wprowadzać pojedynczo produkty je zawierające, by obserwować reakcje organizmu. Mimo takiej samej ilości składnika, na który jesteś uczulony w różnych produktach – reakcja Twojego organizmu może być diametralnie różna. Reakcje organizmu na te substancje są również zależne od dawki – możesz próbować zwiększyć ilość posiłków dziennie. W taki sposób jednorazowo do przewodu pokarmowego będziesz dostarczać mniejszą ilość składników, które zależnie od dawki mogą powodować dolegliwości.

Z przedstawionych wyżej danych wynika, że głównymi problemami u ludzi z dolegliwościami przewodu pokarmowego są produkty węglowodanowe. Spośród ich możemy wskazać konkretne rodzaje węglowodanów jak właśnie fruktoza czy laktoza u ludzi odczuwających dolegliwości po spożyciu mleka (nawet połowa cierpiących na IBS nie toleruje laktozy[3]).

Warto wspomnieć, że wielu cierpiących na dolegliwości przewodu pokarmowego może odczuć poprawę z eliminacji glutenu. Inną ważną dla Was wiadomością jest to, że spośród źródłem węglowodanowych w diecie – ryż jest niemalże całkowicie trawiony w przewodzie pokarmowym, o bardzo niskiej alergenności i może stanowić bezpieczne źródło węglowodanów (energii) w diecie. Poza tym ryż jako produkt z niską zawartością włókna pokarmowego jest tym bardziej bezpieczny, gdyż błonnik może zwiększać ilość powstających gazów i paradoksalnie do tego, co się wszechobecnie mówi o jego właściwościach – powodować jeszcze większy dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego[1].

Podsumowanie

Osoby cierpiące na dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego mogą odczuć poprawę eliminując z diety chilli (kapsaicynę), fruktozę oraz fruktany. Niektórzy mogą się ich całkowicie pozbyć, jeżeli problemem dolegliwości jest nietolerancja jedynie na któryś z tych składników. Eliminacja fruktozy jest częścią diety eliminacyjnej FODMAP, najskuteczniejszej obecnie w terapii nadwrażliwego jelita. Niestety z powodu problemów w diagnostyce nietolerancji czy chorób przewodu pokarmowego, dużą rolę spełnia pacjent, który manewrami dietetycznymi poznaje reakcje swojego ciała i dopracowuje dietę pod siebie.

Literatura odwoławcza

  1. Gonlachanvit S. Are Rice and Spicy Diet Good for Functional Gastrointestinal Disorders? J Neurogastroenterol Motil. 2010 Apr; 16(2): 131-138 [PubMed]
  2. Gibson PR, Shepherd SJ. Evidence-based dietary management of functional gastrointestinal symptoms: The FODMAP approach. J Gastroenterol Hepatol. 2010 Feb;25(2):252-8 [PubMed]
  3. Fedewa A, Rao SSC. Dietary fructose intolerance, fructan intolerance and FODMAPs. Curr Gastroenterol Rep. 2014 Jan; 16(1): 370. [PubMed]
  4. Lustig RH, Lum JS, Mietus-Snyder M. et al. The role of fructose in the pathogenesis of NAFLD and the metabolic syndrome. Nature Reviews Gastroenterology and Hepatology 7, 251-264 (May 2010) [Nature]
  5. DiNicolantonio JJ, Lucan SC. The wrong white crystals: not salt but sugar as aetiological in hypertension and cardiometabolic disease. Open Heart 2014;1 [BMJ]
  6. Erejuwa OO, Sulaiman SA, Wahab MS. Honey–a novel antidiabetic agent. Int J Biol Sci. 2012;8(6):913-34 [PubMed]
  7. Johnson RJ, Rivard Ch, Lanaspa MA. et al. Fructokinase, Fructans, Intestinal Permeability, and Metabolic Syndrome: An Equine Connection? [ScienceDirect]
0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *